دوازدهم اردیبهشت ماه سالروز شهادت استاد مرتضی مطهری روز معلم

لینکهای مرتبط:

http://www.motahari.org/

زندگینامه استاد علامه شهید مطهری
در روز13بهمن 1298 شمسی، خدای کريم به عالم ربانی حاج شيخ محمد حسين مطهری و همسر مؤمنش - سکينه - فرزندی هديه کرد[1] که مرتضی ناميده شدو برای آن خانواده پاک، بهاران را به ارمغان آورد.
مرتضی کم کم دوران کودکی راپشت سر گذاشت . او که علاقه عجيبی به حقيقت و معنويت داشت با شور و شوق فراوان، نزد پدر شروع به آموزش ‍ کرد و عاقبت اين اشتياق، وی را به مکتب کشاند و به ديدار گلهای آن بوستان رساند.

بوی خوش گلستان
او در دوازده سالگی عطر روح بخش گلستان بزرگ حوزه علميه مشهد را احساس کرد و عاشقانه به آنجا روی کرد[2] و چنان پرتلاش و منظم به تحصيل مشغول شد که باعثشگفتی اهل بصيرت گرديد.
رفته رفته افکاری بلند و سؤ الهايی سرنوشت ساز برايش آشکار شد جهان آفريده کيست؟ خدا چگونه صفاتی دارد؟ انسان برای چه آفريده شده است؟ و... اين پرسشها همه فکر او را به خود مشغول ساخته بود. در آن زمان مرتضی آرزو میکرد که روزی بتواند در درس ميرزا مهدی شهيدی رضوی - مدرس فلسفه الهی - حاضر شود، اما اين آرزو برآورده نشد و آن استاد در سال 1355 قمری درگذشت.[3]
سرانجام مرتضی در سال 1316 شمسی در زمانی که حکومت سياه رضاخان بيداد می کرد. ظلمت همه جا را فراگرفته بود، به دنبال نور وفضيلت، همه جا را فراگرفته بود، به دنبال نور و فضيلت راهی حوزه علميه قم شد تاروح تشنه اش را از کوثر قرآن و زمزم عترت سيراب کند[4]
مطهری به دنبال يافتن گنج علم و فضيلت، باشور و علاقه ای وصف نشدنی، به تلاش و فعاليت پرداخت . پشتکار و کثرت مطالعه او همه اهل علم را در مدرسه فيضيه شگفت زده کرد.[5]
او آرام و قرارنداشت، منتظر و تشنه به دنبال گمشده ای بود در اين هنگام ستاره ای بدرخشيد و او رابه مقصود رساند. حضرت امام خمينی - الگوی علم و تقوا - درس اخلاق تشکيل داد و به نور افشانی و انسان سازی پرداخت.
مطهری به زيارت آن استاد بزرگ نايل آمد و ازسرچشمه زلال او سيراب شد.[6] اين درس در حقيقت درس معارف و سير و سلوک بود، نه اخلاق به مفهوم علمی آن . درس«يافتن» و «رسيدن» بود نه فقط «دانستن» و «آموختن».
مرتضی از سويی، غرق درمطالعه و تحصيل و تدريس و از سويی ديگر يکی از مهم ترين کارهايش و بلکه عالی ترين ومهم ترين کارهايش و بلکه عالی ترين و مهم ترين فعاليتش، راز و نياز و مناجات نيمه شب و اشک سحری بود. او شيرينی و لذتی از اين کار مبارک و سعادت آفرين، احساس ‍ میکرد که شب تيره زندگيش را تبديل به روز روشن می نمود.

دانش اندوزی
مطهری با دقت، سرعت، نظم و تلاشی ستودنی به آموختن علوم اسلامی مشغول شد او نزد آية الله صدوقی، کتاب «مطول» را فراگرفت و در محضر آية الله مرعشی نجفی،«شرح لمعه» را بياموخت . اوهمچنين از استادانی بزرگ مانند آيات سيد صدرالدين صدر، سيد محمد رضا گلپايگانی،سيد احمد خوانساری، سيد محمد تقی خوانساری، سيد محمد حجت، سيد محمد محقق يزدی -معروف به داماد- انگجی و ميرزا مهدی آشتيانی -که سلام خدا بر همگی آنان - در علوم گوناگون بهره مند شد.
ديدار با عالم ربانی حاج ميرزا علی آقا شيرازی اصفهانی، مرتضی را وارد دنيايی جديد و شگفت انگيز کرد. حاج ميرزا علی آقا با نهج البلاغه می زيست، با آن تنفس می کرد و روحش با اين کتاب همدم و جمله های گرانقدر آن، ورد زبانش بود. و مهم تر آنکه به هر آنچه می دانست عمل می کرد. راستی که مرد حقيقت و معنويت بود.[7]
مطهری، تحصيل رسمی علوم عقلی و فلسفی را درسال 1323 شمسی آغاز کرد.[8] اوبحث حکمت از «شرح منظومه» حکيم سبزواری و مبحث نفس از «اسفار اربعه» صدرالمتاءلهين شيرازی را در محضر حضرت امام خمينی آموخت.[9]
وی بعد از ورود آية الله بروجردی به قم، در درس فقه و اصول ايشان شرکت کرد[10] و از بحثهای مجتهد پرور آن عالم ربانی بهره مندشد. او پيش از رسيدن به مرحله اجتهاد، از آية الله بروجردی تقليد می کرد.[11]
مطهری، درس اصول فقه را از «مباحث عقليه» به طور خصوصی از حضرت امام خمينی فرا گرفت[12] و راز و رمز اجتهاد را از آن حکيم الهی و فقيه وارسته بياموخت.
در سال 1329 ش . استاد مطهری در محضر درس استاد علامه سيد محمدحسين طباطبايی حاضر شد و مبحث «الهيات» از کتاب («شفا»تأليف ابوعلی سينا) رااز آن حکيم بزرگ بياموخت.[13]
علامه طباطبايی، درس ديگری - غير از الهيات شفا - در فلسفه شروع کرده بود که در شبهای پنجشنبه و جمعه تشکيل می شد. اين درس خصوصی بود و در آن جمعی از فاضلان حوزه علميه قم، از جمله آية الله دکتر بهشتی، امام موسی صدر، استاد مطهری، دکتر احمد احمدی و... شرکت می کردند[14] ثمره مبارک اين مجمع علمی بزرگ، شاهکاری جهانی در کلام و فلسفه است به نام کتاب «اصول فلسفه و روش رئاليسم». هم مطهری در آفرينش اين اثر پربار و ماندگار، اگر بيشتراز علامه طباطبايی نباشد، بدون شک، کمتر نيست.
استاد مطهری، همچنين در دوره تحصيل همفکر و يار و ياور سازمان انقلابی و اسلامی «فدائيان اسلام». بود[15] اين حزب سياسی اسلامی که در سال 1324 شمسی، از سوی روحانی مبارز سيد مجتبی نواب صفوی تشکيل شد نقش مؤثری در مبارزه با ستمگران و استبداد داشت.
مطهری، علاوه بر مباحثه دروس اصولی، فقهی و فلسفی، خود حوزه تدريس داشت . او از جمله کتابهای ذيل را تدريس کرد:
«مطول» (در علم معانی، بيان وبديع)، «شرح مطالع»(در علم منطق)، کشف المراد (در علم منطق)، «رسائل و کفايه» (در علم اصول فقه)،«مکاسب»(در فقه)   و«شرح منظومه» و «اسفار» (در فلسفه).[16]

هجرت به تهران
استاد مطهری در سال 1331 هجری شمسی با دختر آية الله روحانی (ره) ازدواج کرد[17] و در همان سال - درحالی که به مدرسی مشهور بود - به تهران هجرت کرد[18] علت اين هجرت رابرخی تنگدستی شمرده اند،[19] اما سببش هر چه بود، بايد آن را لطف خفی الهی شمرد زيرا حضور مطهری در تهران و در جمع دانشگاهيان وروشنفکران، سراسر خير و برکت و مايه تربيت و هدايت شد.
استاد مطهری از ابتدای ورود به تهران، به سازندگی و نور افشانی پرداخت. او در مدرسه مروی، آموزش فلسفه اسلامی را به شکل تطبيقی و مقايسه ای برای جويندگان حکمت و حقيقت، آغاز کرد.[20]
سخنرانيهای روشنگر و مفيد استاد، همزمان با تدريس در مدرسه مروی، در تهران آغاز شد. او توجه بسياری به حل شبهات و پاسخگويی به سؤالهای موجود درباره معارف اسلامی داشت و با مطالعه، تحقيق، دقت، تلاش و اخلاص، در اين راه موفق شد.
در سال 1333 استاد مطهری تدريس در دانشگاه تهران را شروع کرد. استاد در دانشکده معقول و منقول (الهيات و معارف اسلامی) آن دانشگاه بيش ازبيست سال به مبارزه عالمانه با جهل، ماديگری و غربزدگی پرداخت.
رفتار ايشان بادانشجو به قدری صميمی بود که دانشجو به استاد عشق می ورزيد و مريد او بود.
استاد مطهری در آن دانشکده، دوره های ليسانس و دکترا، کليات علوم اسلامی (منطق، فلسفه، کلام، عرفان، اصول فقه، فقه و حکمت عملی)، فلسفه (شرح منظومه، الهيات شفا،مقاصد الفلاسفه غزالی و...)، تاريخ فلسفه، تاريخ مجادلات اسلامی و روابط فلسفه وعرفان را تدريس ‍ می کرد.[21]

آثار شهید مطهری از منظر امام خمینی ره
«آثاری که از او هست، بی ‏استثنا همه آثارش خوب است و من کس دیگری را سراغ ندارم که بتوانم بگویم بی ‏استثنا آثارش خوب است. ایشان بی ‏استثنا آثارش خوب است، انسان‏ ساز است» (22)

شهادت
در شب چهارشنبه 12 ارديبهشت 1358، ساعت بيست و دو و بيست دقيقه، استاد مطهری به وسيله جوانی فريب خورده از اعضای گروهک سياسی و منافق «فرقان» به شهادت رسيد.

شهیدمطهری هنگام شهادت زیر لب می‏گفت: «قسم به خدای کعبه که رستگار شدم». این همان جمله‏ است  که امام علی علیه ‏السلام هنگام شهادت زمزمه می ‏کرد.

امام خمینی ره می فرمایند: مطهری که در طهارت روح و قوّت ایمان و قدرت بیان کم ‏نظیر بود، رفت و به ملأ اعلی پیوست. لکن بدخواهان بدانند که با رفتن او شخصیت اسلامی و علمی و فلسفی ‏اش نمی ‏رود.» (23)

پیام امام خمینی به مناسبت شهادت استاد مطهری
«شهید بزرگوار و متفکر و فیلسوف و فقیه عالیمقام مرحوم آقای حاج شیخ مرتضیمطهری - قدس سره - ... که در اسلام ‏شناسی و فنون مختلفه اسلام و قرآن کریم کم نظیر بود ... در عمر کوتاه خود اثرات جاویدی به یادگار گذاشت که پرتوی از وجدان بیدار و روح سرشار از عشق به مکتب بود. او با قلمی روان و فکری توانا در تحلیل مسائل اسلامی و توضیح حقایق فلسفی با زبان مردم و بی‏قلق و اضطراب به تعلیم و تربیت جامعه پرداخت. آثار قلم و زبان او بی ‏استثنا آموزنده و روان‏بخش است و مواعظ و نصایح او که از قلبی سرشار از ایمان و عقیدت، نشات می‏گرفت، برای عارف و عامی سودمند و فرحزاست. ...» (24)

سیری در سخنان استاد مطهری رحمه ‏الله
1- مبارزه علما با تحریفات: «اولین وظیفه علما این است که با نقاط ضعف مردم مبارزه کنند، نه آن که از آن‏ها استفاده کنند. علما باید با عوامل پیدایش تحریفات مبارزه کنند، جلو تبلیغات دشمنان را بگیرند، دست دشمنان را کوتاه کنند و با اسطوره‏سازی‏ها مبارزه کنند. علما باید متن واقعی احادیث معتبر، سیمای واقعی شخصیت‏های بزرگ و متن واقعی حوادث تاریخی را در اختیار مردم بگذارند و به دروغ بودن دروغ‏ها اشاره و تصریح کنند».

2- شرط تداوم انقلاب اسلامی: «این انقلاب به شرطی در آینده محفوظ خواهد ماند و به شرطی تداوم پیدا خواهد کرد که قطعا و حتما مسیر عدالت‏خواهی را برای همیشه ادامه بدهد؛ یعنی دولت‏های آینده واقعا و عملاً در مسیر عدالت اسلامی گام بردارند، برای پر کردن شکاف‏های طبقاتی اقدام کنند، تبعیض‏ها را واقعا از میان بردارند و برای برقراری یک جامعه تولیدی به مفهوم اسلامی آن... تلاش کنند».

3- وظایف مربیان دینی:«مربیان دین باید اول بکوشند خودشان عالم و محقق و دین شناس بشوند و به نام دین،مفاهیم و معانی نامعقولی در اذهان مردم وارد نکنند که همان معانی نامعقول، منشأ حرکت‏های ضد دینی می‏شود. ثانیا در اصلاح محیط بکوشند و از آلودگی‏های محیط تا حد امکان بکاهند. ثالثا از همه مهم‏تر و بالاتر این که به نام دین و به اسم دین، با فطریات مردم معارضه و مبارزه نکنند. آن وقت است که خواهید دید مردم یَدخُلونَ فی دینِ اللّه‏ِ افواجا».

4- شرق باید بیدار شود: «قوی‏ترین حربه دفاعی این انقلاب و مؤثرترین اسلحه پیشرفت آن، ایمان ملت به نیروی خویش و بازگشت به ارزش‏های اصیل اسلام است. ابرقدرت‏ها از یک چیز وحشت دارند و آن بیداری خلق مسلمان است. اگر شرق بیدار شود و خودِ اسلامی خود را کشف کند، در آن صورت حتی بمب اتمی هم از پس این نیروی عظیم و این توده به پا خاسته برنخواهد آمد. راه این بیداری، آشنایی با تاریخ و فرهنگ و ایدئولوژی خودمان است».

5- اهمیت حجاب: «برعکس آن چه مخالفین حجاب خرده‏گیری کرده‏اند و گفته‏اند حجاب موجب فلج کردن نیروی نیمی از افراد اجتماع است، بی‏حجابی و ترویج روابط آزادی جنسی، موجب فلج کردن نیروی اجتماع است. آن‏چه موجب فلج کردن نیروی زن و حبس استعدادهای اوست، حجاب به صورت زندانی کردن زن و محروم ساختن او از فعالیت‏های فرهنگی و اجتماعی و اقتصادی است و در اسلام چنین چیزی وجود ندارد. اسلام نه می‏گوید که زن از خانه بیرون نرود و نه می‏گوید حق تحصیل علم و دانش ندارد، و نه فعالیت اقتصادیِ خاصی را برای زن تحریم می‏کند».

6- از نفاق داخلی باید ترسید: از خارج دنیای اسلام بر اسلام نباید ترسید؛ از داخل باید ترسید. ترس از داخل هم منحصر به این نیست که مردم به علل خاص شهوانی و غیره فسق و فجور کنند، بلکه از نفاق داخلی، از نیروهایی که از مواجهه علنی با اسلام می‏ترسند و ماسک اسلام به چهره می‏زنند و هدف‏های پلید خود را زیر سرپوش شعارهای اسلامی،... عملی می‏سازند، از این‏ها باید ترسید و از فریب خوردن ساده دلان مسلمان از این گروه منافق سنگ اسلام بر سینه زن»

7- ویژگی‏های رهبر جامعه اسلامی: «هر نهضتی نیازمند به رهبر و رهبری است. در این جهت جای سخن نیست، ولی یک نهضت که ماهیت اسلامی دارد و اهدافش همه اسلامی است، به وسیله چه کسانی و چه گروهی می‏تواند رهبری شود و باید رهبری شود؟ بدیهی است افرادی می‏توانند عهده دار چنین رهبری ای بشوند که در متن فرهنگ اسلامی پرورش یافته باشند و با قرآن و سنت و فقه و معارف اسلامی آشنایی کامل داشته باشند و از این‏رو، تنها روحانیت است که می‏تواند نهضت اسلامی را رهبری نماید».

8- خسارت جدایی علم و دین: برای بشریت هیچ‏چیز گران‏تر از جدایی دین و دانش نیست. این جدایی، تعادل اجتماع بشری را از بین می‏برد. هم دنیای قدیم و هم دنیای جدید، گاه دچار بی‏تعادلی شده و تعادل خود را از دست داده است. زمانی مردم گرایش‏های دینی خود را جدا از علم جستجو می‏کردند و این، بیماری عمده دنیای قدیم بود؛ هم چنان که بیماری عمده دنیای جدید این است که عده‏ای در جستجوی علم منهای دین هستند. اکثر انحرافات و بدبختی‏هایی که بشر امروز را تهدید می‏کند، ناشی از این است که علم را جدا از ایمان می‏خواهد. همای سعادت آن روز بر سر بشر سایه خواهد گسترد که وی عمیقا پی ببرد که به این هر دو اصل مقدس نیازمند است. بداند مرغی است که به دو بال نیاز دارد؛ بالی از دانش و بالی از ایمان»

9- تعلیم صحیح مسایل مذهبی: «افرادی مانند من که با پرسش‏های مردم درباره مسایل مذهبی مواجه هستیم، کاملاً این حقیقت را درک می‏کنیم که بسیاری از افراد، تحت تأثیر تلقینات پدران و مادران جاهل یا مبلغان بی‏سواد، افکار غلطی در زمینه مسایل مذهبی درذهنشان رسوخ کرده است. از این رو، کوشش فراوانی لازم است صورت بگیرد که اصول و مبانی مذهبی به صورت صحیح و واقعی خود به افراد تعلیم و القا شود»

10- نسل جوان را باید شناخت: «در رهبری نسل جوان، بیش از هر چیز دو کار باید انجام شود: یکی باید درد این نسل را شناخت و آن گاه در فکر درمان و چاره شد، بدون شناختن درد این نسل، هرگونه اقدامی بی‏مورد است. دیگر این که نسل کهن، باید اول خود را اصلاح کند. نسل کهن از بزرگ‏ترین گناه خود باید توبه کند و آن مهجور قرار دادن قرآن است. همه باید به قرآن بازگردیم و قرآن را پیشاپیش خود قرار دهیم و در زیر سایه قرآن، به سوی سعادت و کمال حرکت کنیم».

11- به غرب هوشیارانه بنگریم: «ما باید به زندگی غربی، هوشیارانه بنگریم. ضمن استفاده و اقتباس علوم و صنایع و تکنیک و پاره‏ای مقررات اجتماعیِ قابل تحسین و تقلید آن‏ها، باید از اخذ و تقلید رسوم و عادات و قوانینی که برای خود آن‏ها هزاران بدبختی به وجود آورده است، پرهیز نماییم».

12- نازپروردگی؛ عامل بدبختی: «در میان عوامل فساد اخلاق و تضعیف روحیه و در میان عواملی که منجر به بدبختی و ناتوانی در زندگی می‏گردد، هیچ چیز به اندازه تنعم و نازپروردگی مؤثر نیست.... سختی‏ها و شداید و مشکلات، روح را ورزش می‏دهد، نیرومند می‏سازد و فلز وجود انسان را خالص و محکم می‏کند. رشد و نمو و بارور شدن وجود آدمی، جز در صحنه گرفتاری‏ها و مقابله با شداید و مواجهه با مشکلات حاصل نمی‏شود؛ زیرا تا تعین در هم نریزد و خُرد نشود، تکامل حاصل نمی‏شود».

13- ملتی که مکتب دارد، حیات دارد: «حیات یک ملت، به داشتن ثروت زیاد نیست و حتی به علم هم نیست. علم به تنهایی کافی نیست که یک ملت را زنده بکند؛ بلکه حیات ملت به این است که آن ملت، شخصیتی در خودش احساس بکند. ای بسا ملت‏های عالِم که شخصیت ندارند و ای بسا ملت‏های جاهل که شخصیت خودشان را حفظ کرده‏اند».

14- شخصیت یک ملت: «حیات یک ملت، به داشتن ثروت زیاد نیست و حتی به علم هم نیست. علم به تنهایی کافی نیست که یک ملت را زنده بکند؛ بلکه حیات ملت به این است که آن ملت، شخصیتی در خودش احساس بکند. ای بسا ملت‏های عالِم که شخصیت ندارند و ای بسا ملت‏های جاهل که شخصیت خودشان را حفظ کرده‏اند».(25)